De afgelopen weken heeft de situatie rondom het Midden-Oosten een dimensie aangenomen die nauwelijks te volgen was. Wat begon als een gerichte militaire operatie is uitgegroeid tot een conflict dat wereldwijde energiestromen, centrale bankbeleid en marktpositionering tegelijkertijd onder druk zet. En juist nu er voorzichtig diplomatiek licht aan het einde van de tunnel verschijnt, is het verleidelijk om op te ademen. Maar zoals we de afgelopen weken hebben geleerd: één stap voorwaarts betekent hier zelden dat de weg vrij is.
Op 8 april kondigde Pakistan een staakt-het-vuren af tussen de VS en Iran, bemiddeld door Islamabad en met stilzwijgende betrokkenheid van China. Markten reageerden onmiddellijk en breed: olieprijzen kelderden, aandelen stegen en de vraag naar veilige havens stortte in, in een van de snelste en breedste marktomkeringen in jaren, volledig gedreven door één geopolitieke aankondiging. Dat was de euforie. Wat daarna volgde, vertelde een ander verhaal.
Tegen 9 april was er geen teken dat de afspraak om de Straat van Hormuz te heropenen daadwerkelijk werd nagekomen. Schepen werden opnieuw tegengehouden, en Iran beschuldigde de VS en Israël van het schenden van het akkoord door voortgaande aanvallen in Libanon. De opluchting van 24 uur eerder voelde plotseling fragiel aan, precies zoals het altijd was geweest.
Vandaag, 17 april, is de situatie op papier iets stabieler maar structureel onveranderd. De Straat van Hormuz blijft effectief gesloten voor het grootste deel van het commerciële scheepvaartverkeer, ondanks een Amerikaanse marineblokkade van Iraanse havens die bedoeld was om een heropening af te dwingen. Israël en Libanon hebben een wapenstilstand van tien dagen gesloten, maar de vraag blijft hoe Hezbollah zal reageren op een akkoord waaraan het geen deel had. Trump zei gisteren dat de VS "heel dichtbij" een deal met Iran zijn. Of dat optimisme gerechtvaardigd is, weten we pas als de Straat daadwerkelijk opengaat.
Wat de blokkade werkelijk kost
Om te begrijpen waarom dit conflict zo anders aanvoelt dan eerdere geopolitieke schokken, is het nuttig om de schaal van de verstoring te bekijken. Sinds het begin van het conflict is het dagelijkse scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz met meer dan 90% gedaald.
Dat getal is abstracter dan het klinkt totdat je het vertaalt naar concrete gevolgen. In vroegere tijden passeerde meer dan 20 miljoen vaten olie per dag de Straat; inmiddels bedraagt dat nog maar circa 3,8 miljoen vaten per dag. De IEA schat dat Irak, Saoedi-Arabië, Koeweit, de VAE, Qatar en Bahrein samen al 9,1 miljoen vaten per dag aan productie hebben stilgelegd in april, simpelweg omdat de exportroute geblokkeerd is.
De energiemarkt absorbeert dat niet geruisloos. Brent crude begon het jaar op 61 dollar per vat en eindigde het eerste kwartaal op 118 dollar, de grootste kwartaalstijging in inflatiegecorrigeerde termen sinds 1988. Gisteren noteerde Brent rond de 93 dollar, gedrukt door het voorzichtige optimisme rondom het staakt-het-vuren. Maar de richting is afhankelijk van één variabele: of de Straat echt, en duurzaam, opengaat.
De gevolgen reiken inmiddels ver buiten de energiemarkt. De directeur van het Internationaal Energieagentschap waarschuwde deze week dat Europa nog circa zes weken vliegtuigbrandstof heeft in reserve. Als de Straat van Hormuz niet op korte termijn heropent, kunnen vluchten worden geannuleerd door een tekort aan kerosine. Dit is geen abstracte risicoscenario meer, het is een logistieke realiteit die wekelijks dichterbij komt.
Markten reageren, maar vertrouwen niet
Wat de afgelopen weken het meest opviel, was niet de richting van de marktbewegingen, maar de kwaliteit ervan. Elke positieve headline werd onmiddellijk ingeprijsd, en elke tegenslag net zo snel. Analisten wezen erop dat de opluchting na het staakt-het-vuren meer gedreven werd door het afwikkelen van hedges en speculatieve posities dan door een fundamentele oplossing van het conflict.
Dat is een belangrijk onderscheid. Wanneer markten stijgen op positionering in plaats van overtuiging, is elke rally even fragiel als het nieuws dat haar veroorzaakte. Een tijdelijke wapenstilstand is welkom nieuws, maar marktvolatiliteit zal naar verwachting hoog blijven, met scherpe en snelle uitslagen gedreven door headlines.
Dat is ook precies wat we zien. Dalingen voelen zwaar aan omdat positionering uitgerekt is aan de short-kant. Maar rallies kunnen net zo agressief zijn wanneer traders gedwongen worden te dekken. Het resultaat is niet een trending markt, maar een markt die risico prijst dat weigert te verdwijnen, en die in beide richtingen kan overschieten zonder dat de onderliggende situatie substantieel is veranderd.
De macro-achtergrond wordt stiller en zorgelijker
Terwijl de geopolitieke headlines alle aandacht opeisen, wordt het macro-economische beeld stilletjes moeilijker. Het IMF waarschuwde in zijn meest recente World Economic Outlook dat in een ernstig scenario de wereldwijde groei in 2026 met 1,3 procentpunt zou dalen, wat het dichtst bij een wereldrecessie zou brengen die we hebben gezien na de financiële crisis en COVID-19. In datzelfde scenario zou de inflatie 190 basispunten hoger uitkomen, tot 5,8%.
Dat is het klassieke stagflatie-dilemma, en het is het scenario waarvoor centrale banken het minst zijn uitgerust. Versoepeling is riskant zolang energieprijzen inflatoir blijven. Verder verkrappen remt een economie die al onder druk staat nog verder af. Zelfs als het conflict snel eindigt, zullen de neerwaartse effecten op groei en opwaartse effecten op inflatie nog geruime tijd doorwerken, onder meer omdat fysieke schade aan energieinfrastructuur in de regio maanden kan duren om te herstellen.
Voor Trump komt daar een politieke dimensie bij. De midterms naderen, benzineprijzen in de VS staan op het hoogste niveau in jaren, en het vertrouwen in zijn leiderschap is merkbaar afgenomen. Analisten waarschuwden dat Trump na de verkiezingen onder toenemende druk zal staan voor een meer permanente oplossing, en dat een hervatting van het conflict later dit jaar niet uitgesloten moet worden.
Het pad voorwaarts: diplomatie met een tijdslimiet
De situatie is op dit moment niet hopeloos. Na zestien uur onderhandelen in Pakistan lagen de posities van de VS en Iran opmerkelijk dicht bij elkaar, en een terugkeer naar volledig conflict lijkt minder waarschijnlijk dan een onderhandeld compromis, mits er geen irrationele acties volgen van hardliners aan beide kanten.
Maar dat compromis heeft een infrastructuurprobleem. Zelfs als een akkoord wordt bereikt, zal de Straat niet van de ene op de andere dag functioneren zoals voorheen. Tankers moeten terugkeren, verzekeringspremies moeten normaliseren, beschadigde terminals moeten worden hersteld. De markt die nu op elke ceasefire-headline springt, lijkt dat soms te vergeten.
De condities om in de gaten te houden zijn helder. Of de Straat tekenen laat zien van duurzame heropening. Of de tweede ronde van onderhandelingen concrete resultaten oplevert vóór het verstrijken van het staakt-het-vuren. Of inflatiedata de komende weken de druk op centrale banken verder vergroot. En of de wapenstilstand in Libanon standhoudt nu Israël aangeeft zich niet gebonden te voelen aan het akkoord.
Zolang dat alles open blijft, bevindt de markt zich in een toestand die we de afgelopen weken goed hebben leren kennen: ze reageert eerst en beslist daarna. Dat vraagt van ons niet om apathie, maar om discipline. Forceer geen trades in een omgeving die nog altijd meer vragen heeft dan antwoorden, en wees alert op de asymmetrie: scherpe neergang als onderhandelingen mislukken, maar een rally die ook bij succes geen rechte lijn zal zijn.
