Woensdag verhoogde de Federal Reserve de rente naar 3,75 tot 4,00 procent, de eerste verhoging sinds 2023. Dat was de verwachting. De markt prijsde de stap sinds de olierally van vorige week grotendeels in, en het besluit viel unaniem, twaalf stemmen voor en geen tegen. Het nieuws zat niet in het cijfer.
Het zat in de persconferentie. Kevin Warsh, die sinds zijn aantreden zo min mogelijk heeft willen uitleggen, gaf deze week wel antwoord op de vraag die de markt sinds augustus bezighoudt. Kan een centrale bank iets beginnen tegen een energieschok? "Wij kunnen geen enkele afzonderlijke prijs beïnvloeden, of het nu de olieprijs is of de boodschappen in de supermarkt." De Fed verhoogde de rente dus niet tegen de olieprijs. Ze verhoogde tegen het risico dat de olieprijs zich in de verwachtingen nestelt.
Vorige week vulde het vat het vacuüm dat de Fed had achtergelaten. Deze week nam de Fed die plek terug. De markten reageerden anders dan het handboek voorschrijft.
De verhoging kwam, en de motivering erbij
De verklaring bleef kort, maar niet leeg. Het comité stelde dat de economische activiteit solide groeit, dat de banengroei gelijke tred houdt met de beroepsbevolking, en dat het besluit "een tijdiger terugkeer naar de doelstelling van twee procent" ondersteunt. Belangrijker dan de formulering was de stemming. Waar eerdere vergaderingen dissenten kenden van bestuurders die wél wilden verhogen, stond het comité nu voltallig achter de stap.
De projecties gaven het besluit zijn gewicht. De deelnemers zien de beleidsrente eind dit jaar op 4,1 procent en daar volgend jaar blijven. Twaalf van de achttien verwachten nog één verhoging in 2026, vier zien er twee, twee zien er geen. De PCE-inflatie wordt voor dit jaar op 3,7 procent geraamd en voor 2027 op 2,3 procent. De groei komt op 2,3 procent, de werkloosheid blijft 4,1 procent.
Het cijfer dat telt is niet dat van dit jaar maar dat van volgend jaar. In maart rekende hetzelfde comité nog op verlagingen. Nu staat er een rente die achttien maanden lang niet omlaag gaat, bij een economie die volgens de eigen raming gewoon doorgroeit. Dat is geen pauze. Dat is een plafond dat blijft staan.
De kerninflatie is de laagste sinds 2021
Het augustuscijfer dat vorige week vrijdag verscheen, was het laatste dat het comité meekreeg. De totale consumentenprijzen stegen 0,4 procent op maandbasis en 3,4 procent op jaarbasis. De kerninflatie kwam uit op 0,3 procent en 2,4 procent op jaarbasis, het laagste niveau sinds maart 2021.
Het volledige verschil tussen die twee cijfers is energie. Benzine steeg 3,9 procent in één maand en 27,4 procent op jaarbasis, stookolie 52 procent, de energiecomponent als geheel 16,3 procent. Huisvesting koelde af naar 3,0 procent, voeding naar 2,7 procent, en industriële goederen buiten voeding en energie stegen nog maar 0,7 procent.
Warsh benoemde het zelf. Core PCE en kern-CPI lopen volgens hem op ongeveer 3,2 en 2,4 procent. De Fed verhoogde de rente dus op een moment dat de onderliggende inflatie het zwakst is in vijf jaar, terwijl de kop van het cijfer wordt opgedreven door precies de prijs waarvan de voorzitter zegt dat hij er niets aan kan doen. Dat is alleen coherent als het doel niet de prijs is. Het doel is de verwachting.
De obligatiemarkt beloont de verkrapping
De eerste reactie was de klassieke. Woensdag verloor de Dow 718 punten, zakte de S&P 500 0,64 procent en gaf de Nasdaq 0,31 procent prijs. Bankaandelen leden het meest, met Bank of America en Wells Fargo elk drie procent lager. De tweejaarsrente liep vijf basispunten op naar 4,717 procent en de tienjaars bleef net boven de vijf procent hangen, op 5,008.
Donderdag draaide het beeld. De tienjaarsrente daalde voor het eerst in acht sessies, naar 4,989 procent, de dertigjaars zakte naar 5,337 procent, en vrijdag stond de tienjaars rond 4,93 procent. De S&P 500 won 1,14 procent naar 7.639 punten, de Nasdaq 1,69 procent, met Micron 5,5 procent en Intel 7,7 procent hoger.
Een curve die daalt ná een verhoging is geen curve die een beleidsfout vreest. Het is een curve die de inflatiepremie afbouwt die ze de afgelopen weken had opgebouwd. Daar kwam een tweede factor bij: de president sprak de verwachting uit dat een einde aan de zeven maanden durende oorlog met Iran nabij kan zijn, wat de termijnpremie over de hele linie verlichtte. Verkrappen kost geld. Niet verkrappen bleek duurder.
Olie verliest de regie
De week begon aan de andere kant. De aanval op de East-West pijpleiding, vrijdag ervoor, legde de route stil die vier miljoen vaten per dag om de Straat van Hormuz heen leidt, ongeveer vier procent van het wereldaanbod. Satellietbeelden toonden maandag de omvang van de schade, dezelfde dag waarop de Houthi's de luchtmachtbasis Khamis Mushait met raketten en drones bestookten. Het aantal doorvaarten door Hormuz zakte naar minder dan tien per dag, tegen een tiendaags gemiddelde van veertien. Brent stond dinsdag op 106,93 dollar, WTI op 102,65.
Daarna kantelde het. Riyad meldde de helft van de capaciteit binnen dagen te kunnen herstellen en het geheel binnen zes weken, en zette shuttleschepen in om het volume alsnog via Hormuz te verschepen. Washington bevestigde de herstart. Berichten dat China er bij Teheran op aandrong de Houthi-aanvallen op Saudische installaties te beteugelen deden de rest. Brent daalde drie sessies op rij, naar 104,13 dollar op vrijdag.
Goud bewoog spiegelbeeldig. Het metaal verloor woensdag ruim een procent op het besluit, herstelde donderdag 1,1 procent naar 4.310 dollar en sloot de week rond 4.359. Zilver liep 2,9 procent op naar 65,52 dollar. Dat herstel kwam niet doordat het inflatierisico groter werd, maar doordat de Fed duidelijk maakte dat ze de olieprijs niet zal achtervolgen. Het vat stuurde één week. Meer niet.
Europa en Japan verkrappen mee
De ECB-verhoging naar 2,50 procent werd op 16 september van kracht, dezelfde dag als het Fed-besluit. De geldmarkt prijst inmiddels ongeveer 85 basispunten aan verdere verkrapping tot eind 2027, met een stap in december volledig ingeprijsd en oktober nadrukkelijk open. De Duitse tienjaarsrente staat op het hoogste niveau sinds 2011, de Franse dertigjaars op niveaus van 2003.
Het Europese probleem zit echter niet in de rente maar in de meter. De gasprijs kwam op 76,64 euro per megawattuur, ruim twintig procent hoger dan een maand geleden en meer dan het dubbele van een jaar terug. De opslag staat op ongeveer 68 procent, laag voor de tijd van het jaar. Qatarees LNG bereikt Europa door de blokkade van Hormuz niet, terwijl Noorse velden in onderhoud zijn.
Japan sloot de week af met een verhoging naar 1,25 procent, het hoogste niveau sinds 1995, en de aankondiging dat er meer volgt. Enquêtes wijzen op 1,5 procent tegen eind maart. Drie centrale banken verkrappen tegelijk in dezelfde aanbodschok. Amerika verkrapt tegen een verwachting. Europa verkrapt tegen een winter.
Wat dit betekent voor de markten
Op 30 september verschijnt de core PCE over augustus, de eerste meting van de maatstaf waarop dit comité stuurt sinds de verhoging. Warsh noemde het niveau zelf ongeveer 3,2 procent. Komt het cijfer hoger uit, dan wordt de vergadering van 27 en 28 oktober snel concreet, waar de markt nu ongeveer 53 procent kans op een stap inprijst. De ECB besluit een dag later.
Daarnaast lopen twee klokken die geen centrale bank beheerst. De Saudische pijpleiding moet binnen zes weken volledig terug zijn, en volgende week komen de Golfleiders bijeen terwijl Washington verdere militaire actie overweegt. De Europese gasopslag heeft tot ongeveer november om het gat te dichten.
Vorige week moest de markt raden en keek ze naar de olieprijs. Deze week kreeg ze een zin, en die zin zei dat olie niet de variabele is. Het opmerkelijke is dat de obligatiemarkt dat onmiddellijk beloonde. De Fed heeft gezegd wat ze niet kan. De echte test komt zodra ze moet laten zien wat ze wel doet.
